غروب سامورایی‌ها در دشت ناگاشینو؛ طوفان تفنگ‌هایی که تاریخ ژاپن را عوض کرد
ورود اتفاقی چند تاجر پرتغالی به جزیره‌ای در ژاپن قرن شانزدهم و معامله‌ای پرهزینه بر سر دو تفنگ ساده، چنان انقلاب تسلیحاتی به پا کرد که در کمتر از چند دهه، مهارت مادام‌العمر سامورایی‌ها را به زانو درآورد و تاریخ جنگاوری در سرزمین آفتاب تابان را برای همیشه تغییر داد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین؛ هنگامی که سلاح‌های باروتی برای نخستین بار به ژاپن فئودالی راه یافتند، جنگاوری را متحول کردند و نزدیک به چهار قرن از شیوه‌ها و ساختارهای نظامیِ تثبیت‌شده را دگرگون ساختند. پیش از آن، فرهنگ و تاکتیک‌های سامورایی آمیزه‌ای از نبردهای آیینی، تیراندازی با کمان و شمشیرزنی بود. ورود تفنگ‌ها رقابتی تسلیحاتی به راه انداخت که در آن، شمار بالای سربازان و تولید گسترده جنگ‌افزار بر مهارت فردی و آموزش مادام‌العمر برتری یافت.
منبع: ویکی‌مدیا کامنز
چگونه غرق‌شدن یک کشتی سلاح‌های گرم را به ژاپن فئودالی رساند؟
تاریخ ژاپن در ۲۵ اوت ۱۵۴۳ [۲ شهریور ۹۲۲] برای همیشه دگرگون شد؛ روزی که تاجران پرتغالیِ سوار بر کشتی‌ای از ووکوها دچار کشتی‌شکستگی شدند و آب آنان را به ساحل جزیره تانگاشیما، در جنوب کیوشو، رساند. جنگ‌افزارهای اروپاییِ داخل کشتی توجه فرمانروای تانگاشیما، تانگاشیما توکی‌تاکا، را جلب کرد. او از این‌که سلاح‌های گرم چگونه با آتش باروت را مشتعل می‌کردند، شگفت‌زده شد. توکی‌تاکا دو آرکبوز فتیله‌ای را به بهایی سرسام‌آور خرید؛ بهایی که گفته می‌شود حدود ۲٬۰۰۰ ریو نقره بود. او که به مزیتی پی برده بود که این سلاح‌ها می‌توانستند در نبرد برای نیروهایش فراهم کنند، بی‌درنگ به شمشیرساز ارشد خود، یایتا کینبی، دستور داد طرح آن‌ها را بازتولید کند.
شمشیرسازان ژاپنی در آهنگری فولاد و ساخت تیغه مهارت فراوانی داشتند، اما ساختِ درپوشِ رزوه‌دارِ ته لوله به طرز شگفت‌آوری دشوار بود. برخی روایت‌های افسانه‌ای می‌گویند کینبی برای آموختن راز پیچ آن‌قدر درمانده شده بود که دخترش، واکاسا، را به همسری ملوانی پرتغالی درآورد و درعوض دانش فنی لازم را به دست آورد.
کمتر از دو دهه پس از ورود این سلاح‌ها، مراکز تولیدیِ ساکای و کونیتومو و چند جای دیگر، تفنگ‌های فتیله‌ای را به تعداد هزاران قبضه می‌ساختند. تا اواخر سده شانزدهم، احتمالاً شمار سلاح‌های گرم ژاپن از شمار آن‌ها در هر کشور اروپاییِ منفردی بیشتر بود؛ ژاپن نیز تا آغاز سده هفدهم ده‌ها هزار تفنگ تولید کرده بود.
منبع: ویکی‌مدیا کامنز
تفنگ‌های فتیله‌ای چگونه جنگاوری ژاپنی را تغییر دادند؟
پیش از ورود تفنگ فتیله‌ای، کارآمدی یک رزمنده در میدان نبرد به سال‌ها آموزش و تمرین پیگیر وابسته بود. برای آن‌که کمان بلند و نامتقارنِ یومی را به‌درستی بکشند، نشانه بروند و تیر را رها کنند نیز سال‌ها تمرین لازم بود. در آن روزگار، مهارت‌های رزمی سطح بالا در چارچوب خاندان‌های سخت‌گیرانه از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شد و قدرت را در دست طبقه سامورایی نگه می‌داشت. تفنگ فتیله‌ای با فتیله‌ای کندسوز کار می‌کرد که باروتِ درون تشتک را مشتعل می‌ساخت و گلوله سربی را شلیک می‌کرد. این سازوکار ساده باعث می‌شد یک پیاده‌نظام دهقانِ معمولی تنها با چند روز یا چند هفته آموزش بتواند حریفان زره‌پوش را شکست دهد.
کمانداری چیره‌دست می‌توانست در مدتی که تیرانداز تفنگی برای بارگذاری و شلیک یک گلوله به ۲۰ تا ۳۰ ثانیه نیاز داشت، چندین تیر پرتاب کند. بااین‌حال، می‌شد با هزینه‌ای بسیار کمتر هزاران دهقان را آموزش داد و ارتشی کارآمد ساخت. درنتیجه، تاکتیک نبردها در دوران سنگوکو، یا عصر جنگ‌های داخلی ژاپن، از مبارزه تن‌به‌تن به سازمان‌دهی و هدایت آتش‌های رگباریِ منظم تغییر کرد. اودا نوبوناگا، یکی از نخستین کسانی که برای یکپارچه‌کردن ژاپن کوشید و به قدرت واقعی سلاح‌های گرم در میدان نبرد پی برد، در سال ۱۵۴۹ برای یگان‌های پیاده‌نظام خود ۵۰۰ تفنگ فتیله‌ای تهیه کرد.
منبع: موزه تاریخی قلعه ناگاهاما
چرا نبرد ناگاشینو ثابت کرد که سواره‌نظام سامورایی منسوخ شده بود؟
بزرگ‌ترین نمونه از کارآمدی تفنگ فتیله‌ای در ۲۸ ژوئیه ۱۵۷۵ [۶ مرداد ۹۵۴]، در نبرد ناگاشینو، دیده شد. نیروهای متحد اودا نوبوناگا و توکوگاوا ایه‌یاسو در برابر جنگجویان سواره خاندان تاکدا قرار گرفتند؛ خاندانی که سواره‌نظامش شهرتی گسترده داشت. حدود ۱۲ تا ۱۵ هزار جنگجوی تاکدا در موج‌های پیاپی به دشت شیتاراگاهارا یورش بردند تا با نیروی سواره‌نظام صفوف دشمن را درهم بشکنند.
در برابر آن‌ها، حدود ۳٬۰۰۰ تفنگدارِ فتیله‌ایِ نوبوناگا پشت موانع چوبیِ پلکانی مستقر شده بودند. نوبوناگا برای جبران سرعت پایین شلیک تفنگ‌های فتیله‌ای، تفنگدارانش را در سه صف سازمان داد تا به نوبت شلیک کنند و آتشی پیوسته به سوی دشمن بگیرند. هنگامی که سواره‌نظامِ در حال یورش به موانع رسید، با رگبارهای پیاپیِ تفنگ‌های فتیله‌ای روبه‌رو شد و تلفات سنگینی متحمل شد. حدود ۱۰٬۰۰۰ تن از نیروهای تاکدا کشته شدند؛ ازجمله شمار زیادی از باتجربه‌ترین سرداران‌شان. تاکتیک به‌کاررفته در ناگاشینو باور به این‌که سواره‌نظام سنتی سامورایی می‌تواند از آتش متمرکز جان به‌در ببرد را به‌شدت متزلزل کرد و به‌تدریج ماهیت جنگاوری سامورایی‌ها را تغییر داد.
منبع: ویکی‌مدیا کامنز
چرا فرمانروایان ژاپن سلاح‌های گرم را ممنوع، و مردم عادی را خلع‌سلاح کردند؟
یکی از تأثیرهای سلاح‌های گرم بر جامعه ژاپن این بود که پدیده گِکوکوجو را تسهیل کرد؛ پدیده‌ای که در آن فرودستان از نظر رتبه بر فرادستان چیره می‌شدند. ناگهان یک سرباز پیاده آشیگارو با تفنگی ساده می‌توانست سامورایی باتجربه‌ای را که مهارت‌های رزمی پیشرفته‌ای داشت شکست دهد. این وضعیت طبقه سیاسی را به اقدام برای مهار مشکل واداشت. به‌زودی مالکیت سلاح برای مردم عادی محدود شد. فرمان‌هایی مانند فرمان سال ۱۵۸۸، که مالکیت شمشیر، تفنگ و دیگر جنگ‌افزارها را برای دهقانان ممنوع می‌کرد، به فرمانروایان کمک کرد نظام طبقاتی ژاپن را حفظ کنند. در دوره ادو در ژاپن، از سال ۱۶۰۳ تا ۱۸۶۸، شوگون‌سالاری تولید و توزیع سلاح‌های گرم را به‌شدت تحت نظارت داشت.
منبع: thecollector.com
۲۵۹
