انتقاد مدیرعامل بنیاد پویانمایی از سهم کمتر از ۳ درصدی انیمیشن ایران در بازار داخلی/ جاهدنیا: برای مقابله با قاچاق آثار، قوانین جدید تدوین می‌کنیم
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران با انتقاد از سهم کمتر از سه درصدی تولیدات داخلی از بازار پلتفرم‌ها و فضای مجازی، از برنامه این بنیاد برای افزایش این سهم به ۲۵ درصد تا سال ۱۴۱۰ خبر داد. ناصر جاهدنیا همچنین با اشاره به دانلود و انتشار غیرقانونی آثار پویانمایی و ضعف سازوکارهای حمایت از حقوق تولیدکنندگان، گفت بنیاد در حال پیگیری تدوین قوانین و آیین‌نامه‌هایی برای مقابله با قاچاق انیمیشن است.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از روابط عمومی بنیاد ملی پویانمایی ایران، ناصر جاهدنیا، مدیرعامل این بنیاد، صبح امروز، ۱۹ آبان‌ماه، در نشست خبری به تشریح فعالیت‌ها و برنامه‌های بنیاد پرداخت و تسهیل‌گری، تنظیم‌گری، حمایت از تولید و توسعه بازار داخلی و بین‌المللی را از مهم‌ترین محورهای فعالیت این مجموعه برشمرد.
او با اشاره به برگزاری رویدادهای سرمایه‌گذاری برای جذب سرمایه در تولید پروژه‌های انیمیشن توضیح داد: «نخستین رویداد سرمایه‌گذاری انیمیشن در آذرماه سال گذشته برگزار شد. یکی از نخستین اقدامات بنیاد، برگزاری این رویداد با هدف حمایت از نمونه‌سازی اولیه محصولات پویانمایی بود. در این الگو، از تولید دو یا سه قسمت ابتدایی یک مجموعه حمایت می‌شود تا پس از عرضه و بررسی بازخورد مخاطبان و ارزیابی بازار، امکان سرمایه‌گذاری در مراحل بعدی تولید فراهم شود.»
جاهدنیا ادامه داد: «در نخستین دوره این رویداد، ۲۴۵ اثر از ۲۵ استان کشور ثبت‌نام کردند که از میان آن‌ها ۶۳ اثر برای حضور در بخش پیچینگ انتخاب شدند. از این تعداد، ۱۳ اثر در بخش تولید حداقل محصول پذیرفتنی (MVP) سریال، هشت اثر در بخش نمونه‌سازی سریالی و ۱۵ اثر نیز در بخش آثار هنری مورد توجه قرار گرفتند. همچنین ۱۹ طرح سریال و هشت طرح سینمایی در فرآیند پیچینگ ارائه شدند.»
او با انتقاد از آنچه بدعهدی نهادهای دولتی در حمایت از پروژه‌های منتخب این رویداد خواند، گفت: «انتظار داشتیم با برگزاری این رویداد، دستگاه‌های اجرایی و مجموعه‌های دولتی نیز برای حمایت از آثار منتخب پای کار بیایند، اما متأسفانه این اتفاق به شکل مورد انتظار رخ نداد. تا این لحظه، به‌جز مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی که در راستای مأموریت‌های خود با دو اثر قرارداد همکاری منعقد کرده است، سایر دستگاه‌های اجرایی کشور اقدام مؤثری در این زمینه انجام نداده‌اند.»
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با خطاب قرار دادن رسانه‌ها از آن‌ها خواست این موضوع را پیگیری کنند و افزود: «منابعی که در اختیار بنیاد قرار دارد، منابع ملی است و فعالان زیست‌بوم انیمیشن باید بدانند آثار بر چه مبنایی انتخاب می‌شوند و چرا حمایت‌های پیش‌بینی‌شده به نتیجه نمی‌رسند. انتظار داریم رسانه‌ها این موضوع را مطالبه و پیگیری کنند.»
او درباره آثار تحت حمایت بنیاد نیز گفت: «در حال حاضر تمرکز بنیاد بر بخش نمونه‌سازی و آثار کوتاه قرار دارد. برای ۹ اثر در حال طی کردن فرآیند عقد قرارداد هستیم که سه اثر قرارداد خود را منعقد کرده‌اند و پرداخت‌های مربوط به آن‌ها نیز انجام شده است. سایر آثار در مرحله امضای قرارداد قرار دارند. همچنین برای پنج سریال و سه اثر در بخش نمونه‌سازی، فرآیند تنظیم قرارداد در حال انجام است.»
سهم انیمیشن ایرانی از بازار داخلی کمتر از سه درصد است
جاهدنیا با انتقاد از عملکرد پلتفرم‌ها و دسترسی محدود انیمیشن‌های ایرانی به بازار داخلی، گفت: «یکی از مشکلات اساسی محصولات انیمیشن ایرانی، دسترسی نداشتن به بازار داخلی و نبود سازوکار مناسب برای بهره‌مندی از ظرفیت اقتصادی این بازار است. در شرایط فعلی، بسیاری از محصولات به‌صورت رایگان دانلود و با هزینه‌های ناچیز در پلتفرم‌ها منتشر می‌شوند. حتی گاهی ادعا می‌شود که برخی مجموعه‌ها با استفاده از هوش مصنوعی، آثار را دوبله و بدون پرداخت هزینه متناسب در دسترس مخاطبان قرار می‌دهند. طبیعی است که در چنین شرایطی، انگیزه‌ای برای خرید قانونی و سرمایه‌گذاری روی این محصولات باقی نمی‌ماند.»
او با یادآوری قوانین حمایتی و کپی‌رایت در کشورهای صاحب صنعت پویانمایی افزود: «در این کشورها، بسترهای مختلف پخش و نمایش، از شبکه‌های تلویزیونی گرفته تا سایر پلتفرم‌ها، ملزم به رعایت قوانین حمایت از تولیدات داخلی و پرداخت حقوق مربوط به استفاده از آثار هستند. در برخی کشورها حتی سازوکارهای حمایتی در حوزه گمرک نیز پیش‌بینی شده است، اما ما در کشور از چنین ظرفیت‌های قانونی برخوردار نیستیم. متأسفانه بسیاری از بسترهای نمایش از محصولات ایرانی استفاده می‌کنند، اما در چرخه حمایت از تولیدات داخلی قرار نمی‌گیرند.»
جاهدنیا نبود ابزارهای کافی برای حفاظت از حقوق تولیدکنندگان را از مسائل مهم حوزه پویانمایی دانست و گفت: «اگرچه در کشور قوانین جامع کپی‌رایت نداریم، اما باید بتوانیم از محصولات تولید داخل نیز محافظت کنیم.»
او در همین راستا از پیگیری ایجاد سامانه شناسه‌گذاری اختصاصی محتوا خبر داد و توضیح داد: «موضوع ایجاد سامانه شناسه‌گذاری اختصاصی محتوا را دنبال می‌کنیم تا برای هر محصول رسانه‌ای یک شناسه انحصاری تعریف شود. با استفاده از این سازوکار، امکان شناسایی محتوای منتشرشده در بسترهای مختلف وب فراهم می‌شود و در صورت انتشار غیرقانونی آثار، می‌توان آن‌ها را شناسایی و پیگیری کرد. این اقدام می‌تواند ضمن حفاظت از حقوق تولیدکنندگان، به فعالیت قانونی بسترهای نمایش نیز کمک کند.»
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران با اشاره به مصرف بالای انیمیشن در پلتفرم‌های داخلی یادآوری کرد: «در حال حاضر آمار دقیق و جامعی از میزان مصرف انیمیشن در پلتفرم‌های داخلی وجود ندارد، اما بر اساس برآوردهای اولیه و اطلاعاتی که از پلتفرم‌ها در اختیار داریم، بیش از ۵۰ درصد محتوای مصرفی آن‌ها به انیمیشن اختصاص دارد. در این حوزه با مخاطبانی مواجه هستیم که یک اثر را بارها تماشا می‌کنند. برای نمونه، برخی آثار شناخته‌شده مانند «باب‌اسفنجی» ۲۵۲ بار از سوی یک مخاطب دیده می‌شوند. این میزان تماشای مجدد، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی برای صنعت پویانمایی ایجاد می‌کند که باید مورد توجه قرار گیرد.»
جاهدنیا با بیان اینکه سهم تولیدات داخلی در پلتفرم‌ها و فضای مجازی، به‌جز بخشی که از طریق تلویزیون عرضه می‌شود، کمتر از سه درصد برآورد شده است، گفت: «هدف ما این است که این سهم تا افق ۱۴۱۰ به ۲۵ درصد افزایش پیدا کند.»
افزایش ظرفیت تولید انیمیشن ایران تا ۴۶۰ ساعت در سال
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران با اشاره به چشم‌انداز پنج‌ساله این بنیاد تا افق ۱۴۱۰ اظهار کرد: «سندی را به‌عنوان نقشه راه بنیاد تدوین کرده‌ایم که در آن اهداف کمی و کیفی صنعت پویانمایی کشور مشخص شده است. بر اساس این برنامه، قصد داریم ظرفیت تولید انیمیشن ایران را از حدود ۱۵۰ ساعت فعلی به ۴۶۰ ساعت در سال برسانیم.»
او با اشاره به وضعیت استودیوهای فعال کشور افزود: «در حال حاضر حدود ۲۰ استودیوی فعال در حوزه پویانمایی داریم و هدف‌گذاری ما افزایش این تعداد به ۱۰۰ استودیو تا سال ۱۴۱۰ است. همچنین بنا داریم ظرفیت نیروی انسانی متخصص این صنعت را به حدود دو هزار نفر برسانیم.»
جاهدنیا نداشتن تعداد کافی شخصیت‌ها و برندهای شناخته‌شده ملی را از دیگر ضعف‌های صنعت انیمیشن ایران دانست و گفت: «صنعت انیمیشن ما هنوز نتوانسته متناسب با نیاز مصرف‌کننده، شخصیت‌هایی خلق کند که به برندهای ماندگار تبدیل شوند. امیدواریم با برنامه‌ریزی در این حوزه، زمینه ایجاد دست‌کم ۱۵ کاراکتر و شخصیت شناخته‌شده ملی فراهم شود.»
او چهار محور اصلی نقشه راه بنیاد را اقتصاد و بازار، افزایش ظرفیت صنعت، شکل‌گیری نظام داده‌محور و توسعه دانش و فناوری عنوان کرد و افزود: «تلاش می‌کنیم با تمرکز بر این چهار محور، خلأهای موجود در صنعت پویانمایی کشور را برطرف کنیم.»
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران همچنین تهیه آمارنامه انیمیشن، شناسایی استودیوهای فعال، تدوین اطلس پویانمایی ایران و ایجاد گنجینه انیمیشن کشور را از دیگر برنامه‌های این بنیاد برشمرد و گفت هدف از این اقدامات، شناسایی دقیق هنرمندان، فعالان و پروژه‌های این حوزه و گردآوری اطلاعات آن‌ها در مجموعه‌ای جامع است. به گفته او، فعالیت‌های پژوهشی بنیاد نیز آغاز شده و برگزاری یک سمینار پژوهشی در دستور کار قرار دارد. رصد میزان و الگوی مصرف محتوای پویانمایی و دستیابی به آمارهای اولیه درباره وضعیت مصرف انیمیشن در کشور نیز از دیگر برنامه‌های بنیاد است.
او برگزاری دوره‌های آموزشی فیلم‌سازی و تولید انیمیشن را نیز از دیگر محورهای فعالیت بنیاد عنوان کرد.
تولید مشترک با روسیه و برگزاری رویداد سرمایه‌گذاری در کرمان
جاهدنیا با اشاره به زمینه‌های همکاری بین‌المللی گفت: «در حوزه همکاری‌های بین‌المللی و در چارچوب تعاملات دستگاه‌های هم‌خانواده وزارت فرهنگ، توافق‌نامه تولید مشترک میان وزارت فرهنگ ایران و روسیه به امضا رسیده است که بخشی از آن به حوزه تولیدات پویانمایی مربوط می‌شود. در حال حاضر در حال بررسی سازوکارهای اجرایی این توافق هستیم تا بتوانیم همکاری مشترک با روسیه را به‌عنوان نخستین تجربه در این مسیر عملیاتی کنیم. برای دو کشور مالزی و چین هم در حال پیگیری برای امضای تفاهم‌نامه و برگزاری پیچینگ در آن کشورها هستیم.»
او همچنین از برگزاری دومین رویداد سرمایه‌گذاری پویانمایی در کرمان با همکاری استانداری و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان خبر داد و گفت: «کرمان از استان‌های دارای ظرفیت در صنعت انیمیشن کشور است و در حال حاضر شش استودیو در این استان شناسایی شده‌اند که سه استودیو از آن‌ها فعال هستند. همچنین در سال‌های گذشته آثار قابل توجهی در حوزه تلویزیون و سینما از این استان تولید شده است. یکی از وظایف خود می‌دانیم که توجه به ظرفیت‌های پویانمایی را از پایتخت فراتر ببریم و زمینه حضور و فعالیت بیشتر استان‌ها را فراهم کنیم. به همین دلیل، پس از برگزاری دوره گذشته در کاشان، امسال کرمان را برای میزبانی این رویداد انتخاب کردیم.»
جاهدنیا با اشاره به پیش‌بینی بخش ویژه‌ای با عنوان «کرمان، شهر قصه‌ها؛ روایتی نو از قصه‌های کهن» در این دوره توضیح داد: «این بخش با هدف بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و میراث تاریخی کرمان طراحی شده است. معتقدیم پویانمایی می‌تواند در معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی استان و تبدیل آن به مقصدی مطرح در گردشگری نقش داشته باشد. یکی از کارکردهای مهم این رویداد نیز کمک به برندسازی فرهنگی استان کرمان است.»
او درباره روند ثبت‌نام دومین رویداد سرمایه‌گذاری نیز گفت: «فراخوان این رویداد از دوم آبان‌ماه منتشر شده و تاکنون حدود ۱۴۰ اثر برای حضور در آن ثبت‌نام کرده‌اند. مهلت تکمیل و ارسال آثار تا پایان آبان‌ماه ادامه دارد و امیدواریم امسال شاهد حضور پرشورتر فعالان زیست‌بوم پویانمایی کشور باشیم. امسال تلاش داریم حضور بخش‌های حاکمیتی و خصوصی را در فرآیند سرمایه‌گذاری پررنگ‌تر کنیم. همچنین پیش‌بینی می‌کنیم ظرفیت آثار انتخاب‌شده برای مرحله پیچینگ دو برابر دوره قبل باشد. در این دوره، ابتدا تعداد بیشتری از آثار انتخاب می‌شوند و پس از برگزاری کارگاه‌های آموزشی و فرآیند منتورینگ، نیمی از این آثار برای حضور در مرحله نهایی پیچینگ انتخاب خواهند شد.»
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ادامه داد: «پیش‌بینی ما انتخاب حدود ۴۸ اثر برای مرحله نخست است. پس از آن، برای هر پروژه دو تا سه منتور تخصصی در نظر گرفته می‌شود تا صاحبان آثار تا زمان برگزاری رویداد از مشاوره و راهنمایی تخصصی برخوردار شوند. همچنین کارگاه‌های آموزشی امسال خارج از تهران و به شکل کمپ آموزشی برگزار خواهد شد. پس از اعلام آثار راه‌یافته به مرحله بعدی در ۱۱ آذرماه انجام می‌شود و امیدواریم از ۲۲ تا ۲۵ دی‌ماه میزبان فعالان صنعت پویانمایی در شهر کرمان باشیم. محل دقیق برگزاری هنوز قطعی نشده، اما احتمال دارد تالار فرهنگ و هنر شهر کرمان میزبان این رویداد باشد.»
تدوین قوانین مقابله با قاچاق انیمیشن در دستور کار بنیاد
در ادامه این نشست، خبرنگاران پرسش‌های خود را مطرح کردند. جاهدنیا در پاسخ به پرسشی درباره میزان توانایی بنیاد برای مقابله با قاچاق آثار انیمیشن در پلتفرم‌ها گفت: «بنیاد متولی تخصصی صنعت انیمیشن است و قطعاً در این زمینه نقش دارد، اما این موضوع مسئله‌ای پیچیده و چندوجهی است که بخشی از آن به قوانین و بخشی دیگر به ضمانت‌های اجرایی و برخورد با تخلفات مربوط می‌شود. در این زمینه هماهنگی‌هایی در حال انجام است و طی یک سال گذشته نسبت به ابعاد اقتصادی و فرهنگی قاچاق انیمیشن میان دستگاه‌های دولتی حساسیت بیشتری ایجاد کرده‌ایم. متأسفانه نظارت کافی بر این محصولات وجود ندارد چراکه اساساً حوزه کودک و نوجوان آن‌طور که باید جدی گرفته نمی‌شود. امیدواریم با تدوین مجموعه‌ای از قوانین و آیین‌نامه‌های داخلی، حداکثر ظرف ۶ ماه آینده الزامات لازم در این زمینه را فراهم کنیم.»
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی درباره شیوه حمایت این نهاد از تولید آثار نیز توضیح داد: «وظیفه ما تهیه‌کنندگی به‌عنوان شخص حقیقی یا حقوقی نیست. بنیاد ملی پویانمایی تنها نهادی است که از صنعت انیمیشن حمایت می‌کند، اما مالکیت آثار را در اختیار نمی‌گیرد. متأسفانه برخی نهادهای دولتی با استفاده از بودجه عمومی، مالکیت معنوی آثار را تصاحب می‌کنند و پس از تغییر مدیران، آن محصولات نیز به حاشیه می‌روند و امکان بهره‌برداری از آن‌ها از بین می‌رود. درواقع خود من نیز که سال‌ها در حوزه ساخت انیمیشن فعالیت داشتم، قصد تهیه‌کنندگی آثار را ندارم.»
او درباره احتمال موازی‌کاری بنیاد ملی پویانمایی با سایر نهادهای فعال در این حوزه بیان کرد: «در بنیاد ملی پویانمایی، کارگروه پویانمایی با حضور دستگاه‌های مختلف تشکیل شده است تا از موازی‌کاری جلوگیری شود. تاکنون هیچ نهادی به‌صورت تخصصی متولی صنعت انیمیشن نبوده و دستگاه‌های مختلف عمدتاً در جایگاه تولیدکننده انیمیشن فعالیت کرده‌اند. برای الگوسازی و ایجاد رویه‌های جدید، وارد حوزه ساخت سریال شده‌ایم چراکه ناگزیر هستیم مسیرهای تازه‌ای ایجاد کنیم و با بخش‌های مختلف حاکمیتی تعامل داشته باشیم. قطعاً بخشی از این سریال‌های انیمیشنی از تلویزیون پخش خواهند شد، اما تمام آثار تولیدشده محدود به این بستر نخواهند بود.»
جاهدنیا درباره قراردادهای منعقدشده بنیاد و برخی انتقادها از این قراردادها نیز توضیح داد: «فیلتر ما در همکاری با افراد حرفه‌ای سخت‌تر است و زیربار برخی مسائل نمی‌رویم، چون ما شرایط فعلی افراد و وضعیت پروژه‌ها را در نظر می‌گیریم. در پروژه اشاره‌شده، مبالغی عنوان شد که غیرواقعی بودند و ما مسیر رشد فرد را با صدور فاکتور تأمین نمی‌کنیم. در واقع مدل قراردادهای ما حق بهره‌برداری است چون منابع عمومی در اختیار داریم و باید بخشی از آن را برگردانیم.»
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی درباره میزان بودجه تخصیص‌یافته به این نهاد گفت: «بودجه مصوب بنیاد در سال گذشته ۶۰ میلیارد تومان بود که از این میزان، ۲۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان تخصیص یافت. بودجه امسال نیز ۱۴۰ میلیارد تومان مصوب شده که تاکنون ۱۸ میلیارد تومان آن تخصیص پیدا کرده است.»
او درباره معیارهای بنیاد برای عقد قرارداد و حمایت از پروژه‌ها نیز توضیح داد: «به دنبال حاشیه‌سازی نیستیم، اما طبیعتاً معیارهای ارزیابی برای افراد حرفه‌ای سخت‌گیرانه‌تر خواهد بود. ما صرفاً بر اساس رزومه افراد بودجه اختصاص نمی‌دهیم، بلکه وضعیت فعلی پروژه‌ها را نیز در نظر می‌گیریم. صرف حضور یک کارگردان در یک رویداد بین‌المللی نمی‌تواند به‌عنوان یکی از هزینه‌های پروژه محاسبه شود. امسال هیأت‌هایی را به رویدادهای معتبر بین‌المللی اعزام خواهیم کرد، اما این اعزام‌ها باید در چارچوب مجموعه‌ای از ضوابط و قوانین کشور انجام شود.»
جاهدنیا درباره شرایط قراردادهای حمایتی بنیاد اظهار کرد: «در قراردادهای ما حق بهره‌برداری از آثار پیش‌بینی شده است چراکه باید بخشی از منابع حمایتی را به چرخه تولید بازگردانیم. میزان حمایت بنیاد در کارهای کوتاه دانشجویی تا ۱۰۰ درصد است، کوتاه تجربی ۷۰ درصد، نمونه‌سازی سریال ۵۰ درصد و بخش دوم سریال ۳۰ درصد حمایت می‌گیرند.»
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی در بخش پایانی این نشست درباره تأثیر هوش مصنوعی بر صنعت انیمیشن گفت: «هوش مصنوعی در صنعت انیمیشن یک ابزار است همان‌طور که در مقطعی انیمیشن‌های دوبعدی نیز با استفاده از رایانه و نرم‌افزار تولید شدند. هر ابزار و دانش جدیدی در ابتدا موجی از هیجان ایجاد می‌کند و پس از مدتی جایگاه و کارکرد اصلی خود را پیدا می‌کند. فعالان حوزه انیمیشن حدود پنج سال است که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، اما ابزارهای آن همچنان در حال توسعه هستند. امیدواریم این فناوری در آینده بتواند زمان تولید یک اثر سینمایی را از سه سال به ۱۸ ماه کاهش دهد. نکته مهم این است که خلاقیت اصلی همچنان در اختیار انسان باقی بماند. ما در حوزه انیمیشن، هوش مصنوعی را نه‌تنها تهدید و خطری برای این صنعت نمی‌دانیم، بلکه تلاش می‌کنیم از ظرفیت‌های آن بهره ببریم.»
۲۴۲۲۴۲
