سینما ابزار بازاندیشی در خویشتن / «دریایی که می‌اندیشد» در امتداد تجربیات گدار است
مستند تجربی «دریایی که می‌اندیشد» ساخته گرت دگراف، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بصری و روایی سینما، مرزهای میان واقعیت و خیال، نویسنده و شخصیت و ادراک و حقیقت را به چالش می‌کشد. امین حامی‌خواه، پژوهشگر فلسفه و سینما، در نشست نقد و بررسی این اثر، سینما را ابزاری برای بازاندیشی در خویشتن دانست و با اشاره به شباهت‌های ساختاری و روایی فیلم با تجربه‌های سینمایی ژان‌لوک گدار، بر ظرفیت آن برای طرح پرسش‌های بنیادین درباره ادراک و هویت تأکید کرد.
به گزارش ایرانی مگ , فیلم مستند اکسپریمنتال «دریایی که می‌اندیشد» به‌کارگردانی گرت دگراف، عصر یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵ در قالب صد و چهل و پنجمین برنامه‌ی «مستندات یکشنبه» در سالن استاد ناصری خانه‌ی هنرمندان ایران روی پرده رفت و نشست نقد و بررسی آن با اجرای سامان بیات و با حضور امین حامی‌خواه (پژوهشگر فلسفه و سینما) برگزار شد.
امین حامی‌خواه، با اشاره به مفاهیم عمیق فلسفی و تبارشناسی ادراک در تاریخ اندیشه، بیان کرد: تاریخ بشر در بنیاد خود تاریخ نگاه و منظرسازی بوده است و این مستند نیز به زیبایی حول محور پرسش از ادراک، معنای «من» و مفهوم سوبژکتیویته شکل گرفته است؛ چنان‌که از طرح مسئله‌ی نفسانیات در اعترافات سنت آگوین و شک دکارتی تا نقد ادراکات حسی در فلسفه‌ی هیوم، همگی در بافت بصری و فرمال اثر بازتاب یافته‌اند.
این منتقد و پژوهشگر، با اشاره به ساختار روایی چندلایه و خودبازتابنده فیلم پیرامون رابطه نویسنده و متن بیان کرد: فیلم‌نامه «دریایی که می‌اندیشد» مرزهای میان واقعیت، شخصیت و نویسنده را در هم می‌شکند؛ نویسنده همان چیزی را می‌نویسد که زندگی می‌کند و همان چیزی را انجام می‌دهد که می‌نویسد، تا جایی که تقدم و تأخر علّی به چالش کشیده می‌شود و این اثر در امتداد تجربیات فیلم‌سازانی چون ژان‌لوک گدار قرار می‌گیرد که داستانی درباره چگونگی ساخته‌شدن خود داستان روایت می‌کنند.
او با تمجید از ساختار فرمال و میزانسن‌های تأثیرگذار مستند افزود: کارگردان با بازی هوشمندانه با مقیاس تصویر، قاب‌بندی‌ها و شکستن خطوط ادراکی متعارف همچون تغییرات نسبت ابعاد تصویر و نورپردازی‌ها در بخش‌های مختلف فیلم موفق شده است مخاطب را به چالش فکری بکشد و او را در تجربه زیسته اثر و پرسش‌های بنیادین معرفت‌شناختی سهیم کند.
او با اشاره به غرق شدن ذهن انسان در تصویرهای ذهنی و بحران «من» افزود: مسئله‌ی بنیادین فیلم تنها اشتباه در شناخت نیست، بلکه گرفتار شدن آگاهی در تصویر ساخته‌شده از خویشتن است؛ چنان‌که استعاره‌ی دریا نشان می‌دهد چگونه ذهن با تصوری نادرست از خود، از امکان زیست واقعی‌اش فاصله می‌گیرد و مفهوم من را به یک برچسب زبانیِ صرف فرو می‌کاهد.
حامی‌خواه با استناد به سنت سینمای تجربی و خودبازتابنده جهان، از جمله آثار ژان‌لوک گدار، پیتر گرینوی و الکساندر کلوگه، بیان کرد: این اثر سینمایی را نباید به مجموعه‌ای از شعبده‌های بصری یا خطاهای اپتیکی تقلیل داد، بلکه ارزش بالقوه آن در تبدیل خطای دید به مسئله‌ای درباره هستی‌شناسی ادراک نهفته است؛ پرسش بنیادینی که می‌پرسد آیا سینما می‌تواند تماشاگر را از جایگاه مطمئنِ سوژه‌ای که جهان را تماشا می‌کند، به موضوعی تبدیل کند که خود در معرض دیده شدن و قضاوت قرار دارد.
این منتقد با اشاره به قدرت خیال در اندیشه فیلسوفان و شاعران بزرگ ایران و جهان، از جمله ابن‌سینا، مولانا و حافظ، بیان کرد: نیروی خیال در سنت فلسفی ما همواره جایگاهی بنیادین داشته است؛ چنان‌که اثر سینمایی نیز با تکیه بر همین پتانسیل، امکان ساخت اثری فلسفی را نه از طریق ارائه مفاهیم انتزاعی، بلکه به واسطه خود ابزار سینما و بازی با الزامات بصری محقق می‌کند.
59243
