خانههای ایران هیچ پنجرهای به خیابان یا کوچه ندارند/ روایتی از نخستین سفیر آمریکا در ایران
در تهران چهره هیچ زنی را نمیتوان دید مگر آنکه نصرانی، ارمنی و یا گبر (زرتشتی) باشد، و بقیه زنان در حجاب کامل هستند و روبندهای که روی سر میاندازند حتی صورت آنها را هم میپوشاند.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، سفرنامههای غربیان یکی از منابع جذاب و در عین حال چالشبرانگیز برای شناخت وضعیت اجتماعی زنان در تاریخ معاصر ایراناند. تفاوت چشمگیر پوشش و شیوه حضور زنان ایرانی در جامعه، بسیاری از سیاحان و دیپلماتهای اروپایی و آمریکایی را بر آن داشت تا مشاهدات خود را با جزئیات ثبت کنند. اس.جی.دبلیو بنجامین، نخستین سفیر ایالات متحده آمریکا در ایرانِ عصر ناصرالدینشاه قاجار، از جمله همین ناظران است که در کتاب «ایران و ایرانیان در عصر ناصرالدینشاه قاجار» تصویری پرجزئیات از زندگی زنان ایرانی ارائه میدهد.
بنجامین با شگفتی مینویسد که چگونه ایران، سرزمین شعر و خیال، شاعرانش از دیدن زنان محروماند و با این حال از زیبایی چشم و زلف آنان شعر میسرایند. او توصیف میکند که زنان مسلمان در تهران با حجاب کامل و روبنده در انظار عمومی ظاهر میشوند و فضای خانههای ایرانی، با اندرون و بیرونی، جهانی کاملاً جداگانه برای زنان میسازد؛ جهانی که از نگاه خارجیان پنهان است و کارکردی فراتر از سکونت دارد. اندرون، به تعبیر او، نهتنها محل زندگی زنان، بلکه پناهگاهی امن و حتی جایگزینی برای باشگاهها و محافل اجتماعیِ ممنوع آن روزگار است.
با این حال، بنجامین هشدار میدهد که نباید از این ظواهر به عقبماندگی زنان ایران حکم داد. او تأکید میکند که زنان، هرچند تحصیلکرده به شیوه غربی نیستند، اما در سیاست، دیپلماسی و مناسبات قدرت نقشی مؤثر و البته پنهان دارند. بسیاری از اعمال نفوذها، دسیسهها و تصمیمهای مهم، بهواسطه شبکهای از روابط زنانه در پسِ پرده شکل میگیرد.
در نگاه بنجامین، حجاب نهتنها ابزار محدودیت نیست، بلکه وسیلهای برای تحرک، ناشناسی و حتی قدرت عمل زنان در فضای شهری است؛ پوششی که به آنان امکان میدهد آزادانه رفتوآمد کنند و در عین حال، بازیگران خاموش اما اثرگذار صحنه سیاست و جامعه باشند.
متن کامل این گزارش را از اینجا بخوانید.
۲۵۹
